Σ’ένα μπλε πανί με δώδεκα χρυσαφιά αστέρια

του Régis Debray

Η μεγάλη αυτή ελπίδα, στην αρχή, τα είχε όλα με το μέρος της. Τον Άγιο Θωμά και τον Βίκτορα Ουγκώ, ένα ευτυχές μείγμα χριστιανικής έμπνευσης και ανθρωπιστικών ιδεών, γενναιοδωρίας και αληθοφάνειας. Αυτό, ως προς την αδυσώπητη πορεία προς την ενοποίηση των εθνών υπό μια συνολική διακυβέρνηση, όπως, κάποτε, η ενοποίηση των περιοχών στα πλαίσια των Κρατών-εθνών, ή ακόμη  ως προς ισχυρές και απλοϊκές βεβαιότητες όπως «Η ισχύς εν τη ενώσει». Σ’αυτό προστίθετο, για τον υποφαινόμενο, η φέρουσα σκιά του Ευρωπαίου Πωλ Βαλερύ. Αναμφίβολα « η εφικτή Ευρώπη » την οποία εύχονταν με όλη του την ψυχή δεν συνέπιπτε πλήρως με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν ήταν μια αναβίωση με ρίζες στην Αγία ρωμαϊκή αυτοκρατορία, αλλά η Ευρώπη του Αλμπέρ Καμύ και της «σκέψης του Νότου»: μεσογειακή και ηλιακή, με καθολική πατίνα, που έγινε ανθρωπιστική σε προχωρημένη ηλικία, αν και πιο κοντά στην Ρώμη παρά στην Φρανκφούρτη. Ξεκινούσε απ’το Αλγέρι, περνούσε απ’την Αλεξάνδρεια, πήγαινε στην Βηρυττό, έκανε μια στάση στην Αθήνα, άπλωνε μιαν άκρη ως την Κωνσταντινούπολη, και ξανανέβαινε προς τον Βορρά, μέσω της ιταλικής Μπότας και της Ιβηρικής χερσονήσου. Ήταν ξεκάθαρο πως απέδιδε στην γλώσσα, στην γεωμετρία και στις δημιουργίες του φαντασιακού τον ίδιο στρατηγικό ρόλο που εμείς αποδίδουμε στον δείκτη Dow Jones και στο ποσοστό φορολόγησης των επιχειρήσεων.

Η παγκόσμια ιστορία έχει πάντα πάνω από ένα βέλος στην φαρέτρα της. Έτσι, εμπιστεύτηκε την επέκταση της αρχής «Αμερικής» σε αυτό που υποτίθεται πως έπρεπε να βρίσκεται απέναντί της και, για ορισμένους, να την ανταγωνίζεται: στις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης. Αυτό είναι το θαύμα της ηγεμονίας: να μπορείς να κάνεις κάποιον άλλον να συμπληρώνει την ατζέντα σου. Αυτό είναι όμως κι η δύναμη της αγάπης. Η νεαρή Αμερική κατάφερε να γίνει αγαπητή, την επομένη του πολέμου, πράγμα που δεν κατάφερε –το αντίθετο θα εξέπληττε – η Σοβιετική Ένωση. Και, όποιος αγαπά, μιμείται. Δεν είναι λοιπόν αφύσικο που η ομοσπονδιακή Ευρώπη του μέλλοντος θέλησε να δομηθεί επεκτείνοντας στην Γηραιά Ήπειρο τα δόγματα και τους τρόπους της Νεαρής. Το να εργάζεσαι με τόση μεθοδικότητα για να σβήσεις την προσωπικότητά σου, να ξηλώνεις με ενθουσιασμό ό,τι αποτελεί το DNA σου, να κάτι που πρέπει να ενδιαφέρει ιδιαίτερα έναν θεατρικό συγγραφέα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια αντιπολιτική μηχανή, την οποία ορισμένοι ονειρεύονται να γίνει ένας πολιτικός παράγοντας και περιμένουν ακόμη να γίνει, μια μέρα, μια δύναμη, ενώ ο λόγος ύπαρξής της είναι να αποφεύγει κάθε ιδέα δύναμης.

Ας συνοψίσουμε την πλοκή. Σοσιαλδημοκράτες και χριστιανοδημοκράτες, οι δυο πρώτοι ηθοποιοί του έργου, την επομένη του πολέμου, για να προλάβουν οποιοδήποτε αποτέλεσμα μπούμερανγκ, είχαν το εξαιρετικό πρόγραμμα να δώσουν προτεραιότητα στο κοινό συμφέρον έναντι του ιδιωτικού. Κατά της εθνικής αμαρτίας, η ομοσπονδιακή σωτηρία. Έστω. Γιατί όχι; Μετά απ’αυτό, βλέπουμε τους σοσιαλιστές να κατεδαφίζουν τις κοινωνικές προστασίες, να αποδομούν το Κράτος, το μόνο και τελευταίο αγαθό εκείνων που δεν έχουν και πολλά, να διαλύουν τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και να ενθρονίζουν ως υπέρτατο νόμο αυτόν του κέρδους, ενώ οι πνευματικοί εργολάβοι έχτιζαν μιαν οντότητα χωρίς ψυχή ούτε καρδιά, την πιο χονδροειδώς υλιστική οντότητα μεταξύ των ανθρώπινων  συναθροίσεων, όπου το λόμπυ είναι βασιλιάς, ο πρόσφυγας εχθρός και βασίλισσα το κομπιουτεράκι. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν βγήκε από την ιστορία, για τον απλούστατο λόγο ότι δεν μπήκε σ’αυτήν.

Δεν είδαμε ποτέ, σε κανένα πεδίο, να ελίσσεται ένας στρατός υπό την σημαία του στεφανιού αστεριών που βγαίνει από το κείμενο της Αποκάλυψης, ούτε κάποιον κήρυκα των Βρυξελλών να θέτει βέτο σε οτιδήποτε, ούτε να συγκαλεί  διάσκεψη ειρήνης, ούτε να ξεκινά ή να σταματά πόλεμο. Μέσα από συμφωνίες μεταξύ κυβερνήσεων, από την κλασσική και εύστοχη συνεργασία μεταξύ κυρίαρχων Κρατών είναι που γεννήθηκαν οι μεγάλες ευρωπαϊκός επιτυχίες, η Airbus και η Ariane, που κατάφεραν για το σχέδιο αυτό περισσότερα απ’ό,τι κατάφερε αυτό το θεσμικό τεχνούργημα του οποίου η συνεισφορά είναι το franchising της παγκοσμιοποίησης ενός χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού ξένου προς το μοντέλο τόσο της Ρηνανίας όσο και του Κολμπέρ. Στο δε μεταξύ είχε θέσει σε εφαρμογή, το 1987, το εξαιρετικό πρόγραμμα ανταλλαγών φοιτητών «Έρασμος» που οφείλουμε να χαιρετίσουμε, παρά την ταπεινότητά του: τριάντα τρεις χώρες συμμετέχουν, αλλά του αφιερώνεται  μόλις 1,3 % του κοινοτικού προϋπολογισμού, τρεις χιλιάδες υποτροφίες ετησίως, κυρίως για τις σχολές εμπορίου και μηχανικών. Ο Μεσαίωνας τα κατάφερνε καλύτερα από πλευράς κινητικότητας, αλλά η προσπάθεια έχει την αξία της.

Ο ευρωπαϊσμός ως λατρεία αποτελεί την πρώτη  κοσμική θρησκεία που δεν κατάφερε να δώσει στους πιστούς της μια ταυτότητα –εκτός αν θεωρήσουμε ως τέτοια ένα χαρτονόμισμα της Monopoly. Και για να τους παρηγορήσει για την αδυναμία ύπαρξης κοινού αφηγήματος, η τράπεζα τους πρόσφερε ένα ενιαίο νόμισμα, έχοντας στο πίσω μέρος του μυαλού της την ιδέα των συνόρων που πρέπει όλο και να ωθούνται μακρύτερα. Η υποκατάσταση του εντατικού από το επεκτατικό, του «πάντα καλύτερα» από το «μακρύτερα», go east young man, είναι μια φόρμουλα που λειτουργεί σε μια ήπειρο που παρουσιάζει ένα ελάχιστο ποικιλότητας σε ένα μέγιστο χώρου, αλλά όχι στην δική μας, με ένα μέγιστο ποικιλότητας σε έναν ελάχιστο χώρο.

Το να καταστρέφεις το αίσθημα του «ανήκειν» χωρίς να το αντικαθιστάς, είναι πάντα επικίνδυνο. Ο κίνδυνος συνίσταται στην επιστροφή στην φυλή -ψεύτικο φάρμακο κι αληθινό δηλητήριο. Οι πολιτικές θρησκείες – κι ο ευρωπαϊσμός υπήρξε τέτοια, με τον τρόπο του, πλάγιο και χλωμούτσικο – ξεραίνονται αρκετά γρήγορα, ελλείψει χυμού και, προπάντων, ελλείψει στηρίγματος, κάθετης. Ο μύθος της Ευρώπης μαράθηκε πιο γρήγορα απ’το αναμενόμενο καθώς έθεσε ως αξίωμα ότι ένα Συνταγματικό κείμενο μπορούσε να αποτελέσει στήριγμα, χωρίς κοινή γλώσσα, κοινή μνήμη ούτε κοινό μύθο. Ο στεγνός αυτός και χωρίς ουσία πατριωτισμός, ο λεγόμενος συνταγματικός, άφησε χώρο μόνο για το πνεύμα της συναλλαγής, θεωρώντας ως αμελητέο αυτό που του δίνει νόημα: την συναλλαγή των πνευμάτων.

Τί το ευρωπαϊκό έχει η Ευρώπη μας, που έχει καλυφθεί με τον μπλε μανδύα των supermarkets, διάδοχο του λευκού μανδύα των εκκλησιών, με, εδώ κι εκεί, ως συμπλήρωμα ψυχής, μουσεία που έχουν σχήμα οχυρού όπου πηγαίνει κανείς, με χασμουρητό, να εκπληρώσει τις πολιτιστικές του υποχρεώσεις; Υπήρχε περισσότερη Ευρώπη όταν ο Ιρλανδός  Colomban έσπερνε τα αβαεία του στις τέσσερις γωνιές της ηπείρου. Περισσότερη Ευρώπη στην ναυμαχία της Ναυπάκτου όταν, μαχητές από την Σαβοΐα, την Γένοβα, την Ρώμη, την Βενετία και την Ισπανία όρμησαν στη μάχη κατά του στόλου του Μεγάλου Τούρκου, με αρχηγό τον Δον Χουάν της Αυστρίας. Περισσότερη Ευρώπη υπήρχε στην ειρηνική εποχή του Διαφωτισμού, όταν ο Βολταίρος έπαιζε χαρτιά στο  Sans-Souci με τον Φρειδείκο Β’ ή όταν ο Ντιντερό χτυπούσε φιλικά στον ώμο την Αικατερίνη Β’, στην Αγία Πετρούπολη. Περισσότερη Ευρώπη υπήρχε την εποχή που ηχούσαν οι Καμπάνες της Βασιλείας, όταν η  Κλάρα Ζέτκιν εμψύχωνε τις καρδιές των Γάλλων εργατών κι ο Ζαν Ζωρές αναστάτωνε εκείνες των Γερμανών σοσιαλιστών. Η ρωσική κι η γερμανική γλώσσα διδάσκονταν πέντε φορές πιο συχνά στο λύκειά μας το 1950 παρά σήμερα. Υπήρχε ακόμη περισσότερη Ιταλία στην Γαλλία και Γαλλία στην Ιταλία απ’ό,τι σήμερα. Παρακολουθούμε μέρα με τη μέρα τις περιπέτειες της εσωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ και μια κρίση βήχα της κυρίας Χίλαρυ Κλίντον κατά την προεκλογική περίοδο γίνεται η εισαγωγή των δελτίων ειδήσεών μας, αλλά δεν έχουμε ούτε δέκα δευτερόλεπτα για μια αλλαγή τοπίου στην Ρουμανία ή στην Τσεχία. Οι δορυφόροι διάδοσης κι πνευματική μας τεμπελιά φέρνουν την Νέα Υόρκη στο κατώφλι μας, την Βαρσοβία στην στέπα και την Μόσχα στο Καμτσάτκα.

Ο κ. Ντόναλντ Τουσκ, πρόεδρος του ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που μιλά globish στους διάφορους συνομιλητές του, φαίνεται πολύ λιγότερο ευρωπαίος από τον Κάρολο Ε’ που μιλούσε ιταλικά στις γυναίκες, γαλλικά στους άνδρες και γερμανικά στο άλογό του. Στην τριανταριά οργανισμών της Ένωσης, είκοσι ένας παρουσιάζουν την ιστοσελίδα τους μόνον στα αγγλικά, κι η εργατική νομοθεσία στην Ιταλία ονομάζεται ‘Jobs Act’. Το να βλέπεις τους υπάλληλους των Βρυξελλών να χρησιμοποιούν την μοναδική γλώσσα που, από το Brexit, δεν είναι πια γλώσσα παρά ενός μόνο από τα μέλη της, είναι αρκούντως  αστείο. Αυτοί που λυπούνται που αυτή η φλύαρη Καρχηδόνα μετατρέπεται σε μια μεγάλη Ελβετία θα έπρεπε μάλλον να προτείνουν αυτήν την συνομοσπονδία σαν παράδειγμα: εκεί μιλούν άπταιστα, όπως θα έπρεπε να το πράττει κάθε Ευρωπαίος, τρεις, ακόμη και τέσσερις μείζονες γλώσσες.

Κανείς βέβαια δεν μπορούσε να προβλέψει, στις αρχές αυτής της αποτυχημένης Οδύσσειας, ότι η κεντρική κι η ανατολική Ευρώπη θα γίνονταν, με την απελευθέρωσή της, μια μικρή Αμερική της Ανατολής, όπου τα  sex shops και τα McDonalds θα αντικαθιστούσαν σύντομα τα βιβλιοπωλεία και τις ταβέρνες, όπου το Πεντάγωνο θα ερχόταν να εγκαταστήσει τους συμβούλους του κι η Central Intelligence Agency (CIA) τις μυστικές φυλακές της. Ούτε ότι η γόνιμη ένταση μεταξύ λατινικότητας και γερμανικότητας  θα επιλύονταν, με την διεύρυνση στα είκοσι επτά μέλη, σε όφελος της Γερμανίας που στο μεταξύ έγινε, λόγω εξιλέωσης και σωτηρίας, η πιο αμερικανοποιημένη από τις ευρωπαϊκές κοινωνίες (κυριαρχία της οικονομίας, πολεοδομία, ομοσπονδιακή οργάνωση, κυβέρνηση των δικαστών, κλπ.). Αν αληθεύει πως κάθε ιστορία πουλιού τελειώνει με μια γάτα, αυτό δεν σημαίνει πως ένα σωτήριο αμυντικό αντανακλαστικό απέναντι στον πολιτικό δεσποτισμό έπρεπε, τριάντα χρόνια αργότερα, να μετατραπεί σε ένα είδος, πιο ανεκτού είναι αλήθεια, οικονομικού δεσποτισμού, ωσάν το να δοθεί ένα «όχι» στον Ιωσήφ Στάλιν απαιτούσε ένα «ναι» στον Μίλτον Φρίντμαν.

Ο ειδικός στρατηγικής  Thomas Barnett, που δίδαξε στο Naval War College πριν εργαστεί στο Πεντάγωνο, ενθάρρυνε πρόσφατα τις ΗΠΑ να μην απογοητευθούν λόγω ενός χαμένου πολέμου, το Ιράκ, και να συνεχίσουν να προβάλλουν με επιτυχία σε όλον τον κόσμο το DNΑ τους, «τον πηγαίο κώδικα της σύγχρονης παγκοσμιοποίησης», δηλαδή, το οικονομικό τους μοντέλο, που αναπαράγεται από μόνο του μέσω «φαινομένου ντόμινο», από την μια μεσαία τάξη στην άλλη. «Το θέμα δεν είναι πλέον, σφυροκοπά, η Αμερική να διευθύνει τον κόσμο, αλλά ο κόσμος να γίνει η Αμερική. » Όσο για τον Παλιό Κόσμο, ο ειδικός μας στην στρατηγική μπορεί να είναι ήσυχος: πλησιάζει στον στόχο.

Régis Debray

Συγγραφέας του Civilisation. Comment nous sommes devenus américains (Πολιτισμός. Πώς γίναμε Αμερικανοί), Gallimard, Paris, 2017, από το οποίο προέρχεται αυτό το απόσπασμα. Δημοσιεύτηκε, στα γαλλικά, εδώ: http://www.monde-diplomatique.fr/2017/08/DEBRAY/57764#tout-en-haut

Μετάφραση: δική μου

Advertisements
Categories: Uncategorized | Ετικέτες: ,,,,,, | Σχολιάστε

Πλοήγηση άρθρων

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: